มะเขือพวง   Solanum torvum Sw.

ชื่อวิทยาศาสตร์                  Solanum torvum Sw.
ชื่อวงศ์                              
SOLANACEAE
ซื่อสามัญ
                          Plate brush egg plant

ชื่อท้องถิ่น
มะเขือละคร หมากแค้ง มะแคว้งกูลัว มะแคว้งกูลา มะแว้ง มะแว้งช้าง รับจงกลมปอลอ ปอลือ เขือข้อย เขือพวง
ลูกแว้ง แว้งช้าง เขือเทศ ตะโกงลาโน จะเคาะค่ะ หมากแข้ง มะแขว้ง มะแข้งคม มะเขือป้าว (ภาคเหนือ) มะเขือฝรั่ง (กรุงเทพฯ)
มะเขือขาว มะเขือจานมะพร้าว มะเขือกระโปกแพะ มะเขือจาน (ภาคกลาง) สะกอวา ยั่งมูไล่ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน), เกียจี้ (จีน)


ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
    
มะเขือพวง มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Solanum torvum Sw. อยู่ในวงศ์ SOLANACEAE  ซึ่งเป็นวงศ์ของพืชพวกพริกและมะเขือ
ต่าง ๆ นั่นเอง มะเขือพวงมีลักษณะพิเศษบางประการต่างจากมะเขือชนิดอื่น ๆ คือเป็นไม้พุ่มยืนต้นข้ามปี ไม่ใช่พืชล้มลุกเหมือนมะเขือ
ชนิดอื่น ๆ นอกจากนั้นยังมีขนาดใหญ่โตกว่ามะเขือชนิดอื่น ๆ ด้วย เพราะมีทรงพุ่มสูงถึงกว่า 1 เมตร ขึ้นไปถึง 2 เมตร
มีลักษณะทางพฤกษศาสตร์ที่สำคัญ ดังนี้
 

        ราก
           
ะเขือพวงจะมีระบบรากเป็นระบบรากฝอย  (Fibrous root system) ระบบรากฝอย   ซึ่งพบในพืชใบเลี้ยงเดี่ยวเป็นส่วนใหญ่
พืชใบเลี้ยงเดี่ยวเมื่องอกออกจากเมล็ด มีรากแก้วแต่รากแก้วจะสลายไป ประกอบด้วยรากที่มีขนาดใกล้เคียงกัน จำนวนมาก ซึ่งรากดังกล่าวเจริญและพัฒนามาจากเซลล์ที่อยู่ปลายสุดของลำต้น ดังนั้นจึงอาจถูกเรียกว่า adventitious root ได้ด้วย รากฝอยบริเวณโคนรากมีขนาดใกล้เคียงกับปลายรากและมักจะมี การเจริญขนานไปกับพื้นดิน ซึ่งแตกต่างจากระบบรากแก้วที่มักเจริญลงด้านล่างลึกลงไปในดิน
เพื่อดูดน้ำและแร่ธาตุ ตัวอย่างพืชระบบรากฝอย ได้แก่ หญ้า  ข้าวโพด พริก มะเขือต่างๆ มะพร้าว เป็นต้น


 


 ภาพที่  1  แสดงระบบรากของมะเขือพวง
ภาพวาดของ น.ส.วิชชุณี  ศรีโฉม ชั้น ม.4/1

 ภาพที่  2  แสดงระบบรากมะเขือพวง  

ภาพที่ 3  แสดงระบบรากมะเขือพวง ภาพวาดของ น.ส.วิชชุณี  ศรีโฉม




 


 

ลำต้น
    เป็นไม้พุ่มเล็กสูงประมาณ 1- 2 เมตร ลำต้นตั้งตรงมีขนนุ่มขึ้นปกคลุม ลำต้นและใบมีหนามสั้นเล็กๆ ห่างขึ้นทั่วไป
แตกกิ่งก้านสาขามาก  ลำต้นช่วงอายุแรกปลูก - 6 เดือนจะมีสีเขียว เมื่ออายุมากขึ้นจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลแกมเขียว


 
 

 ภาพที่  4  แสดงลำต้นของมะเขือพวง

 ภาพที่  5  แสดงต้นและทรงพุ่มมะเขือพวง  


 

      

ภาพที่  6  แสดงลำต้นและทรงพุ่มมะเขือพวง ภาพวาดของ น.ส.วิชชุณี ศรีโฉม ชั้นม. 4/1


 

 ภาพที่  7  แสดงลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของมะเขือพวง(ลำต้น  ใบ ดอก ผล และ ราก)
ภาพวาด น.ส.รพีพรรณ ทาโบราณ ชั้นม. 4/1


 


 

ใบ
  ใบเป็นใบเดี่ยวรูปรี ปลายใบแหลม       ใบมีลักษณะรูปไข่   การเรียงใบเป็นแบบเวียน  ขอบใบเป็นหยัก 6-8 หยัก  
โคนใบเบี้ยว    ใบกว้างประมาณ  5 - 15  เซนติเมตร    ยาวประมาณ  7 - 25  เซนติเมตร    ก้านใบยาว  4 - 8  เซนติเมตร หน้าใบ ผิวใบเรียบมีขนนุ่มเล็กน้อย หลังใบมีขนนุ่มปกคลุมทั่วใบมีหนามเล็กสั้นๆ ตามแนวเส้นใบ  เส้นใบเป็นแบบร่างแห   
 

 ภาพที่  8  แสดงใบมะเขือพวง
ภาพวาด ของ น.ส.กัลย์สุดา กระจายพันธ์ ม.4/1

 ภาพที่  9 แสดงใบมะเขือพวง
ภาพวาดของ น.ส.รพีพรรณ ทาโบราณ ม.4/1
 

 

 ภาพที่  10  แสดงใบมะเขือพวง

 ภาพที่ 11 แสดงใบมะเขือพวง

ดอก
    ดอกออกเป็นกระจุกหรือเป็นพวงสีขาว ออกตามง่ามใบและปลายกิ่ง ดอกสีขาวมีกลีบเลี้ยงและกลีบดอกอย่างละ
    5 กลีบ กลีบดอกสีขาวโคนกลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นหลอด กลางดอกมีเกสรตัวผู้และตัวเมียสีเหลืองติดอยู่กับหลอด
    ของกลีบดอก หรือเป็นดอกสมบูรณ์เพศ
 

 ภาพที่  12 แสดงดอกของมะเขือพวง

 ภาพที่ 13 แสดงช่อดอกของมะเขือพวง


 

ผล
    รูปร่างกลมเล็กเป็นพวงผิวเรียบ เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 1 ซม. ผลอ่อนสีเขียว ขั้วผลมีกลีบเลี้ยงติดอยู่ ผลแก่สีเขียว
    เข้ม เมื่อสุกจะเป็นสีเหลืองหรือส้มแดง ภายในมีเมล็ดเล็กๆ จำนวนมาก เมล็ดมีลักษณะกลมแบนสีขาวเมื่อแก่เป็นสี
    น้ำตาล

 ภาพที่  14 แสดงการออกดอกติดผลของมะเขือพวง

 ภาพที่ 15 แสดงผลของมะเขือพวง

การปลูกมะเขือพวง
  
มะเขือพวงเป็นพืชผักพื้นบ้าน สามารถปลูกได้ง่าย ขึ้นได้ดีในดินเกือบทุกชนิด ปลูกได้ทุกภาคของประเทศไทย อีกทั้งเป็นพืช
ที่มีอายุยาวนานมากกว่าหนึ่งฤดูกาล ให้ผลผลิตตลอดปี  นิยมปลูกเป็นพืชผักสวนครัว และปลูกเป็นเชิงการค้า

การเตรียมดิน
   การปลูกมะเขือพวงสามารถปลูกได้ทั้งปลูกแบบยกร่องเป็นแปลง หรือปลูกเป็นหลุมๆ
ระยะปลกระหว่างต้น 2-3 เมตร
ระยะระหว่างแถว 3-4 เมตร   ควรเตรียมพื้นที่สำหรับปลูกไว้ให้เรียบร้อย และวางแผนในการปลูก

 ภาพที่  16 แสดงระยะระหว่างต้น ระหว่างแถว การปลูกมะเขือพวง

 

 ภาพที่  17 แสดงครูให้คำแนะนำก่อนลงมือปฏิบัติงาน

 

 ภาพที่  18 แสดงการเตรียมดินปลูกมะเขือพวงแบบปลูกเป็นแปลง

 

 ภาพที่  19 แสดงการเตรียมดินผสมปุ๋ยหมักสำหรับปลูกมะเขือพวง

 

 ภาพที่  20 แสดงการเตรียมดินผสมปุ๋ยหมักสำหรับปลูกมะเขือพวง

 

 ภาพที่  21 แสดงการเตรียมดินผสมปุ๋ยหมักสำหรับปลูกมะเขือพวง

การปลูกมะเขือพวง

    มะเขือพวงสามารถขยายพันธุ์ได้หลายวิธี เช่น การเพาะเมล็ด,การปักชำลำต้น,การปักชำราก,การปักชำยอด,การตอนกิ่ง หรือการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ แต่โดยทั่วไปที่เราเห็นกันมากที่สุดก็คือมะเขือพวงเป็นพืชที่งอกขึ้นเองตามธรรมชาติ ไม่เป็นแหล่งแห่งที่ อาจจะเป็นเพราะนกเป็นผู้กินมะเขือพวงแล้วนำไปแพร่พันธุ์ได้ การเพาะเมล็ดเองทำได้ค่อนข้างเพาะได้ต้นกล้าน้อยมาก หากต้องการขยายพันธุ์และต้องการให้ได้มะเขือพวงที่ตรงตามพันธุ์ควรใช้วิธีการปักชำ หรือตอนกิ่ง จะได้ต้นมะเขือพวงจำนวนมากในเวลาอันรวดเร็ว และดำรงคงอยู่ของมะเขือพวงที่เป็นประโยชน์ต่อมวลมนุษย์ต่อไป   มะเขือพวงสามารถปลูกได้ทุกภาคของประเทศไทย และปลูกได้ตลอดปี ขึ้นได้ดีในฤดูฝน

 การเพาะเมล็ดในกระบะ ในกระถางหรือในถุง เมื่ออายุได้ 1 เดือน จึงย้ายไปปลูก ระยะปลูกระหว่างต้น 2-3 เมตร ระยะระหว่างแถว 3-4 เมตร
 

 ภาพที่  22  แสดงการบรรจุดินใส่ถุงดำสำหรับเพาะเมล็ดมะเขือพวง

 ภาพที่ 23 แสดงการเพาะเมล็ดมะเขือพวงในถุงดำ


 การตอนกิ่ง ใช้เวลาในการตอนกิ่งประมาณ 20 วัน ก็สามารถตัดและนำไปปลูกลงแปลงปลูกได้
 

 ภาพที่  24  แสดงการเลือกกิ่งสำหรับตอนมะเขือพวง

            ภาพที่ 25 แสดงการควั่นกิ่งเพื่อตอนมะเขือพวง

 

 ภาพที่  26  แสดงการหุ้มขุยมะพร้าวในการตอนกิ่ง

                 ภาพที่ 27 แสดงป้ายของผู้ตอนกิ่งมะเขือพวง

แปลงปลูกมะเขือพวงของนักเรียน

 

 ภาพที่  28  แสดงการปลูกมะเขือพวงร่วมกับพืชผักในแปลงสาธิตของโรงเรียนแก้งคร้อวิทยา

 

 

 
 

 ภาพที่  29  แสดงต้นมะเขือพวงอายุ 2 เดือน

                 ภาพที่ 30 แสดงต้นมะเขือพวง อายุ  3 เดือน

 

 ภาพที่  31  แสดงมะแว้งต้นพืชในวงค์เดียวกับมะเขือพวง

                 ภาพที่ 32 ภาพแสดงมะแว้งต้นกำลังออกงอก


การบำรุงดูแลรักษามะเขือพวง

 ภาพที่  33  ศึกษาสภาพดินรอบต้นมะเขือพวง

                 ภาพที่  34  แสดงการตัดแต่งกิ่งต้นมะเขือพวง

 

 ภาพที่  35  แสดงต้นมะเขือพวงอายุ 1 ปี

           ภาพที่ 36 แสดงการตัดแต่งกิ่งมะเขือพวง    

 

ภาพที่ 37 ครูสาธิตการพรวนดินรอบโคนต้นมะเขือพวง       

 ภาพที่ 38  แสดงต้นมะเขือพวงที่ตัดแต่งแล้ว

 

 ภาพที่  39  นักเรียนเตรียมน้ำไปรดมะเขือพวง

                 ภาพที่ 40 นักเรียนกำลังรดน้ำมะเขือพวง

 

 
 

ภาพที่ 41 แสดงต้นมะเขือพวงอายุ 2 ปี  บำรุงรักษาดีให้ผลผลิตตลอดปี


  อายุเก็บเกี่ยว 120 วัน เก็บเกี่ยวได้นาน 12 เดือนหรือกว่านั้น หลังจากเก็บผลแล้วควรมีการตบแต่งกิ่ง
พรวนดินและใส่ปุ๋ย จะสามารถยืดอายุในการเก็บเกี่ยวได้นานถึง 2 ปีหรือมากกว่า
 

 ภาพที่  42  ผลผลิตมะเขือพวงสด

                 ภาพที่ 43 ครูสรุปกิจกรรมการเรียนการสอน


แมลงศัตรูมะเขือพวง
     แมลงที่สำคัญคือ เพลี้ยและหนอน อาจจะใช้น้ำหมักชีวภาพสะเดาสกัดผสมน้ำ รดวันเว้นวันเพื่อป้องกันเพลี้ยและหนอน
 
มะเขือพวงเป็นพืชทนต่อสภาพดินฟ้าอากาศของประเทศไทย ไม่ค่อยมีโรครบกวนมากนัก 

ประโยชน์ของมะเขือพวง
    
ผลดิบของมะเขือพวงใช้เป็นยาแก้ไอ ขับปัสสาวะ และช่วยย่อยอาหาร การกินผลมะเขือพวงดิบเป็นอาหาร (เช่น ในเครื่องจิ้มชนิดต่าง ๆ)
 ก็คงมีสรรพคุณทางยาด้วยเช่นเดียวกัน ส่วนรากของมะเขือพวงใช้รักษาโรคฝ่าเท้าแตก หรือโรคตาปลา
ในด้านการเกษตร มะเขือพวงนับเป็นมะเขือที่เหมาะกับการเกษตรแบบยั่งยืนที่ไม่ใช้สารเคมี (ปุ๋ยเคมี ยาฆ่าแมลง ยาปราบวัชพืช ฯลฯ)
เพราะเป็นมะเขือที่ทนทาน แข็งแรง ต้นสูงใหญ่ และอายุยืนหลายปี ไม่ต้องปลูกและดูแลรักษามากเหมือนมะเขือชนิดอื่น
การเก็บผลมะเขือพวงใช้แรงงานมาก เพราะผลเล็กอยู่บนต้นขนาดใหญ่ จึงเหมาะสำหรับเกษตรกรรายย่อยที่ใช้แรงงานเป็นทุนหลัก
ดังจะเห็นว่าในหมู่ชนพื้นเมืองดั้งเดิม เช่น ชาวไทยภูเขาต่าง ๆ นิยมปลูกมะเขือพวงไว้ในระบบเกษตรพื้นบ้าน เช่น วนเกษตร
หรือไร่หมุนเวียนในเขตป่าภาคเหนือและภาคตะวันตก สำหรับผู้ที่ต้องการปลูกผักสวนครัว เอาไว้บริโภคเองในครอบครัว
ก็อาจปลูกมะเขือพวงเอาไว้สักต้นก็จะเก็บผลไปประกอบอาหารได้นานหลายปี โดยไม่ต้องปลูกใหม่หรือเอาใจใส่มากเท่าพืช
หรือมะเขือชนิดอื่น

ประโยชน์ทางยา

ลำต้น สรรพคุณ ช่วยย่อยอาหาร ขับปัสสาวะ ขับเสมหะ แก้ปวด ฟกช้ำ
ใบ สรรพคุณ ห้ามเลือด แก้ฝีบวม มีหนอง
ผล สรรพคุณ ขับเสมหะ
าก รักษาแผลแตกบริเวณเท้า รากยังใช้ผสมเป็นยาแก้ไข้ ขับเสมหะ
ทั้งต้น ใบ และผล รสจืด เย็นและมีพิษเล็กน้อย ทำให้เลือดหมุนเวียนดี แก้ปวด ฟกช้ำ ตรากตรำทำงานหนัก กล้ามเนื้อบริเวณเอวฟกช้ำไอเป็นเลือด ปวดกระเพาะ ฝีบวมมีหนองและอาการบวมอักเสบ รากใช้พอกเท้าแตกเป็นร่องเจ็บ

คุณค่าทางโภชนาการของมะเขือพวง

              มะเขือพวง 100 กรัม ให้พลังงานต่อร่างกาย 46 กิโลแคลอรี่ ประกอบด้วย
              1. เส้นใย 6.1 กรัม
              2. แคลเซียม 158  มิลลิกรัม
              3. ฟอสฟอรัส 110 มิลลิกรัม
              4. เหล็ก 7.1 มิลลิกรัม
              5. วิตามินเอ 554 IU
              6. วิตามินบีหนึ่ง 0.17 มิลลิกรัม
              7. วิตามินบีสอง 0.09 มิลลิกรัม
              8. ไนอาซิน 2.6 มิลลิกรัม
              9. วิตามินซี 4 มิลลิกรัม


มะเขือพวงในฐานะพืชผัก
        มะเขือพวงเป็นพืชผักพื้นบ้านที่จัดว่าเป็นพืชผักปลอดสารพิษสามารถนำไปประกอบอาหารได้หลายอย่าง เช่น เป็นผักสดน้ำพริกกะปิ ผักลวกจิ้ม
แกงอ่อม แกงเลียง แกงเขียวหวาน แกงไตปลา หรือจะทำเป็นน้ำผลไม้พร้อมดื่มก็ได้

                                                                                                                                        

Copyright ©  2008   http://www.Boonrarat.net   All right  reverse
Boonrarat Chairat  Kangkhrowittaya  School   E-mail address : Boonrarat@hotmail.com
mobile: 087-4540246